BLG – Minimalistic Theme Focused on Readability

EN

Το στοίχημα στις "Επικίνδυνες σχέσεις" και τα "Ερωτικά παιχνίδια"

Μπέτυ Κακλαμανίδου

Εφόσον το τεύχος αυτό είναι αφιερωμένο στο “στοίχημα”, είναι κατάλληλο για τη διερεύνηση ενός αριστουργηματικού λογοτεχνικού έργου, στο οποίο το πρωταγωνιστικό “ζευγάρι” οδηγείται στην πλήρη καταστροφή εξαιτίας ενός στοιχήματος. Αναφέρομαι φυσικά στις Επικίνδυνες σχέσεις του Choderlos de Laclos, παραδειγματικό κείμενο επιστολικού μυθιστορήματος[1] και διεισδυτικό σχόλιο για μια κοινωνία σε παρακμή, καθώς η πρώτη έκδοση δημοσιεύθηκε επτά χρόνια πριν από τη Γαλλική Επανάσταση.

Για όσες και όσους δεν θυμούνται ή δεν γνωρίζουν τη βασική ιστορία, μία σύντομη περίληψη είναι απαραίτητη: Οι βασικοί ήρωες, η μαρκησία de Merteuil και o υποκόμης de Valmont, είναι δύο αριστοκράτες, πρώην εραστές, οι οποίοι περνούν τις μέρες τους καταστρώνοντας ερωτικές δολοπλοκίες και σχέδια εκδίκησης. Η ιστορία ξεκινά όταν η Merteuil ζητά από τον υποκόμη να αποπλανήσει τη δεκαπεντάχρονη Cécile de Volanges, για να εκδικηθεί τον πρώην εραστή της και μέλλοντα σύζυγο της μικρής. Ο Valmont αρνείται αρχικά, διότι σχεδιάζει να κατακτήσει την παντρεμένη Présidente de Tourvel, μία γυναίκα πασίγνωστη στην παρισινή κοινωνία για τις αυστηρές ηθικές της αρχές. Οι δύο ήρωες βάζουν ένα στοίχημα. Εάν ο Valmont κατορθώσει να κατακτήσει την Tourvel και να παραδώσει στη μαρκησία γραπτή απόδειξη της αγάπης της, τότε η Merteuil θα δεχτεί να περάσει μία ερωτική νύχτα μαζί του. Ο Valmont “μετακομίζει” στο εξοχικό σπίτι της θείας του, όπου φιλοξενείται η Tourvel και ξεκινά την αποπλάνηση. Η Merteuil προσπαθεί να ολοκληρώσει το δικό της σχέδιο, και συστήνει στη μικρή Cécile τον νεαρό ιππότη Danceny. Οι δύο νέοι ερωτεύονται, αλλά ο ιππότης δεν προχωρά τη σχέση, εξαιτίας της αφέλειας και της ευγένειάς του. Όταν ο Valmont μαθαίνει ότι η μητέρα της Cécile τον διαβάλλει στην Tourvel, αποφασίζει να αποπλανήσει τη μικρή. Ταυτόχρονα όμως, ερωτεύεται πραγματικά την Tourvel, με την οποία συνάπτει ερωτική σχέση. Η Merteuil θυμώνει με την απρόσμενη αυτή εξέλιξη, επιβάλλει στον Valmont τη διακοπή της σχέσης και ταυτόχρονα αρνείται να τιμήσει το στοίχημά τους. Σε αυτό το σημείο κηρύσσεται πόλεμος ανάμεσά τους. Η Merteuil αποκαλύπτει στον Danceny ότι ο Valmont έχει σπιλώσει την τιμή της Cécile, γεγονός που οδηγεί στη μονομαχία μεταξύ Valmont και Danceny και στον θάνατο του πρώτου. Λίγο, όμως, πριν ξεψυχήσει, ο Valmont παραδίδει στον νεαρό ιππότη το σύνολο της αλληλογραφίας του με τη Merteuil, ώστε να πληροφορηθεί ολόκληρη η παρισινή κοινωνία τις ακολασίες της μαρκησίας. Την ημέρα του θανάτου του Valmont, ξεψυχά και η Tourvel, η οποία δεν αντέχει τον χωρισμό τους. Ο Danceny διανέμει τις επιστολές και η Merteuil ταπεινώνεται δημοσίως. Στο τέλος, η μαρκησία διαφεύγει για την Ολλανδία, η Cécile επιστρέφει στο μοναστήρι και ο Danceny φεύγει για τη Μάλτα.

Το μυθιστόρημα έχει αποτελέσει πηγή τόσο για κινηματογραφικές όσο και για τηλεοπτικές μεταφορές. Ωστόσο, το κείμενο αυτό θα εστιάσει στο στοίχημα και τη σημασία του στο πρωτότυπο και την κινηματογραφική μεταφορά του 1999, με τίτλο Cruel Intentions (και την ατυχή, κατά τη γνώμη της γράφουσας, ελληνική απόδοση Ερωτικά παιχνίδια). Η «δημιουργική ερμηνεία», σύμφωνα με τη Linda Hutcheon[2], του γαλλικού πρωτοτύπου έγινε από τον ίδιο τον σκηνοθέτη και θεατρικό συγγραφέα, Roger Kumble. Ο Geoffrey Wagner[3] διακρίνει τρεις κατηγορίες κινηματογραφικών μεταφορών λογοτεχνικών έργων: τη μετάθεση (transposition), όπου το λογοτεχνικό έργο μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη με ελάχιστη έκδηλη επέμβαση, το σχόλιο (commentary), όπου το λογοτεχνικό έργο μεταλλάσσεται, με αλλαγές σε βασικές κυρίως δράσεις, μετατόπιση σε διαφορετική χρονική περίοδο, κ.ά. και την αναλογία (analogy), όπου οι αλλαγές έχουν διαφοροποιήσει το οπτικοακουστικό κείμενο σε τέτοιο βαθμό που ο/η θεατής δύσκολα αναγνωρίζει τη λογοτεχνική πηγή.

Το Cruel Intentions αποτελεί μία μεταφορά-σχόλιο του γαλλικού μυθιστορήματος, καθώς η δράση μεταφέρεται στην υψηλή κοινωνία της Νέας Υόρκης στο τέλος του 20ού αιώνα[4]. Υπάρχει, ωστόσο, και σκηνογραφική σύνδεση με την εποχή του Laclos, πέρα από την παρόμοια πλοκή. Το βασικό πρωταγωνιστικό δίδυμο κατοικεί σε πολυτελές διαμέρισμα του 1920 στο Μανχάταν, του οποίου η διακόσμηση και τα έπιπλα παραπέμπουν στη Γαλλία του 18ου αιώνα, ενώ η εξοχική βίλα στα προάστια της πολιτείας της Νέας Υόρκης θυμίζει γαλλικό πύργο εποχής, με αχανείς κήπους, άλογα, κ.λπ. H πλοκή της ταινίας διαμορφώνεται ως εξής: ο υποκόμης Valmont του Laclos είναι πλέον ο τελειόφοιτος λυκείου Sebastian Valmont (Ryan Phillippe) και η Merteuil η επίσης τελειόφοιτη Kathryn Merteuil (Sarah Michelle Gellar). Οι δύο νέοι δεν είναι πρώην εραστές, αλλά ετεροθαλή αδέλφια που ζουν μαζί. Ο Sebastian είναι ένας σύγχρονος Δον Ζουάν ενώ η Kathryn είναι μία αυθάδης νεαρή, η οποία όμως καταφέρνει να διατηρεί ένα άμεμπτο κοινωνικό προσωπείο.

Το Cruel Intentions ακολουθεί τα αφηγηματικά προγράμματα των μυθιστορηματικών Merteuil και Valmont με κάποιες διαφορές τόσο σε πρωτεύουσες όσο και σε δευτερεύουσες λειτουργίες. Η πλοκή της ταινίας ξεκινά όταν ο Sebastian αρνείται να αποπλανήσει τη νεαρή Cecile (Selma Blair) εκ μέρους της Kathryn, διότι έχει σκοπό να αποπλανήσει τη δεκαεπτάχρονη Annette Hardgrove (Reese Witherspoon), κόρη του επικείμενου νέου λυκειάρχη τους.

Στο μυθιστόρημα, ο υποκόμης, αρχικά, αρνείται να δεχτεί την αποστολή/ διαταγή της μαρκησίας σχετικά με τη διακόρευση της νεαρής Cécile. Ωστόσο, η Merteuil αντιλαμβάνεται τη σπουδαιότητα της αποστολής του και στην επιστολή ΧΧ, θέτει το στοίχημα-αφηγηματικό κλειδί της πλοκής, γράφοντας: «Όταν θα κατακτήσετε την ωραία σας θρήσκα, και θα μπορέσετε να μου προσκομίσετε μιαν απόδειξη, ελάτε και θα είμαι δικιά σας. Δεν αγνοείτε όμως πως για τις σημαντικές υποθέσεις, οι αποδείξεις πρέπει να είναι γραπτές. Με αυτή την συμφωνία, θα σας δοθώ, από μία άποψη, ως ανταμοιβή και όχι ως παρηγοριά»[5].

Σύμφωνα με τo Λεξικό της κοινής νεοελληνικής του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη, η λέξη «στοίχημα» σηματοδοτεί μία «συμφωνία ανάμεσα σε πρόσωπα που υποστηρίζουν αντίθετες εκδοχές ή προβλέψεις για κάποιο ζήτημα, κατά την οποία εκείνος του οποίου η άποψη θα αποδειχτεί ορθή παίρνει από τον άλλο ένα προσυμφωνημένο ποσό ή δέχεται κάποια άλλη παροχή». Στην περίπτωση των μυθιστορηματικών Επικίνδυνων σχέσεων, παρατηρείται η αντικατάσταση του πρώτου “βραβείου”, σύμφωνα με το λεξικό, δηλαδή ενός x χρηματικού ποσού, υπέρ της δεύτερης λύσης, δηλαδή της «παροχής». Στην περίπτωσή μας, η παροχή αφορά το σώμα της μαρκησίας και τη διάθεσή του προς τον υποκόμη για ένα βράδυ.

Καθώς κάθε τέτοιου είδους συμφωνία υπονοεί εξ ορισμού ότι η ανταμοιβή θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ελκυστική ώστε να τεθεί το στοίχημα, συμπεραίνεται ότι η μαρκησία γνωρίζει εκ των προτέρων ότι το κορμί της θα αποτελέσει ισχυρότερη πρόκληση για τον υποκόμη από ένα χρηματικό ποσό. Παρά το γεγονός ότι οι δύο πρωταγωνιστές είχαν στο παρελθόν υπάρξει εραστές, η διακοπή της σχέσης από την πλευρά της μαρκησίας φαίνεται να δημιουργεί την αίσθηση του μη ολοκληρωμένου και ανικανοποίητου στον υποκόμη, ο οποίος δέχεται χωρίς δεύτερη σκέψη την πρότασή της «ωραίας του φίλης», όπως την αποκαλεί στην επιστολή XΧI.

Το σεξ, λοιπόν, αν και με το γλωσσικό ύφος μιας άλλης εποχής που τιθασεύει και μετατρέπει σε ηπιότερες και πιο ρομαντικές τις δράσεις που περιγράφει, λειτουργεί ως το μέσο/ όπλο μιας γυναίκας, για να κατακτήσει τον σκοπό της. Δύο και πλέον αιώνες αργότερα, ο Kumble δίνει στο εν λόγω στοίχημα την οπτικοακουστική του μορφή. Θα διαφέρει άραγε από το πρωτότυπο;

Το φιλμικό στοίχημα έρχεται στο δέκατο λεπτό της ταινίας και οπτικοποιείται σε μία σχεδόν εξάλεπτη σεκάνς, η οποία μάλιστα αποτελεί και την πρώτη

“συνάντηση” των δύο κεντρικών χαρακτήρων στο μυθοπλαστικό σύμπαν. Αρχικά, η Kathryn και ο Sebastian ανταλλάσσουν κάποιες άσχετες με το στοίχημα πληροφορίες που αφορούν τους γονείς του. Βέβαια, ο λόγος και οι απόψεις τους

είναι ενδεικτικά στοιχεία των πραγματικών πιστεύω τους και υπονοούν ότι μοιράζονται τις μύχιες σκέψεις τους, όπως ακριβώς κάνουν στις επιστολές οι μυθιστορηματικοί τους “πρόγονοι”. «How is your gold digging whore of a mother enjoying Bali?», ρωτά χωρίς ίχνος ντροπής ο Sebastian, για να λάβει την ακόλουθη απάντηση της Kathryn: «She suspects that your impotent alcoholic father is diddling the maid».

Η ωμή και σχεδόν χυδαία γλώσσα που χρησιμοποιούν οι δύο ήρωες φανερώνει εξαρχής ότι το κοινωνικό τους προσωπείο δεν ταυτίζεται με το πραγματικό τους πρόσωπο. Το γεγονός αυτό είναι σε θέση να το γνωρίζουν μόνο οι θεατές, καθώς είναι μόνο εκείνοι/ες που αποτελούν τους/τις μάρτυρες του εν λόγω διαλόγου. Έτσι, παρά το γεγονός ότι απουσιάζει η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του μυθιστορήματος, η κινηματογράφηση της συνομιλίας των Kathryn-Sebastian, χωρίς μάρτυρες εντός της οικίας τους, καθιστά και τον/η θεατή μοναδικό/ή μάρτυρα των σχεδίων τους, με τον ίδιο τρόπο που οι επιστολές έχουν “πέσει” στα χέρια των αναγνωστών/τριών.

Η Kathryn ζητά από τον Sebastian να αποπλανήσει τη Cecile, εξαιτίας της οποίας χώρισε με τον Court Reynolds (Charlie O’Connell). Κατά τη διάρκεια της περιγραφής της “αποστολής”, ο Sebastian περιφέρεται στο πλούσιο σαλόνι, χωρίς να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα λεγόμενα της ετεροθαλούς αδελφής του, ενώ η κάμερα που τον ακολουθεί αποκαλύπτει στον/η θεατή αντικείμενα και πίνακες μεγάλης αξίας, καθώς επίσης και μία φωτογραφία του Αμερικανού πρόεδρου Bill Clinton μαζί με τους γονείς του. Τα πλάνα υπογραμμίζουν τόσο τον πλούτο, όσο και την εξουσία που ακολουθεί την οικογένεια συνολικά, αλλά και τους δύο νέους ειδικότερα. Καθώς η Kathryn αναλύει το σχέδιό της, ένα υποκειμενικό πλάνο του Sebastian την παρουσιάζει σχεδόν ξαπλωμένη στο ανάκλινδρο του σαλονιού και κάνει εμφανές ότι ο νεαρός τη θεωρεί μία αισθησιακή νέα γυναίκα. Για να προσελκύσει περαιτέρω την προσοχή του, η Kathryn ξεκινά την περιγραφή της Cecile, ενώ κοιτά έντονα τον Sebastian. Ταυτόχρονα, η φωνή της γίνεται αρκετά ερωτική και τα χέρια της διαγράφουν σημεία του σώματός της, καθώς περιγράφει, χρησιμοποιώντας και πάλι τολμηρό λόγο, τα αντίστοιχα μέλη του σώματος της Cecile. Ο Sebastian την πλησιάζει και σκύβει προς το μέρος της με σαφή σκοπό να τη φιλήσει και εκείνη συνεχίζει να τον ερεθίζει, τόσο με τα λόγια, όσο και με τις κινήσεις της. Ένα μεσαίο πλάνο παρουσιάζει τους δύο νέους και όταν τελικά ο Sebastian απαντά, μετά από έναν σύντομο δισταγμό, ότι δεν μπορεί να εκτελέσει την αποστολή, η Kathryn τον σπρώχνει μακριά, σηκώνεται όρθια και κάθεται σε μία καρέκλα. Ο Sebastian αποκαλύπτει ότι ο λόγος για τον οποίο δεν δύναται να υπακούσει την αδελφή του είναι ότι έχει ήδη θέσει έναν προσωπικό στόχο· την αποπλάνηση της Annette Hargrove, της δεκαεπτάχρονης κόρης του επικείμενου λυκειάρχη τους.

Αξιοσημείωτη είναι η μεταμοντέρνα Présidente de Tourvel. Η Annette δεν είναι μία νεαρή νυμφευμένη γυναίκα, πιστή στον σύζυγό της και τον Θεό, γεγονός αταίριαστο με τα ήθη του 20ού αιώνα, αλλά μία νέα έφηβη, η οποία, όμως, δεν πιστεύει στο προγαμιαίο σεξ και αρθρογραφεί σε νεανικά περιοδικά υπέρ αυτής της άποψης. Το άρθρο της, με τίτλο «Why I plan to wait», αποσπάσματα του οποίου διαβάζει με σαρκαστικό ύφος ο Sebastian στην Kathryn, φανερώνει μία συγκροτημένη νεαρή γυναίκα, με σαφείς απόψεις κατά της ολοκληρωμένης σχέσης μεταξύ των εφήβων. Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης του Sebastian, για μία ακόμη φορά, η κάμερα δείχνει την Kathryn να κάθεται σε μία καρέκλα και να καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος αριστερά του κάδρου, ενώ ο Sebastian βρίσκεται στο βάθος του πεδίου, αλλά αυτή τη φορά είναι και εκτός εστίασης. Έτσι, επιβεβαιώνεται η αφηγηματική ανωτερότητα της Kathryn, με τη βοήθεια του τριτοπρόσωπου, εξωδιηγητικού αφηγητή. Στη συνέχεια, ο Sebastian δηλώνει στην Kathryn ότι η Annette θα περάσει το καλοκαίρι της στην εξοχική κατοικία της θείας του, γεγονός που του επιτρέπει να σχετιστεί μαζί της με αρκετή ευκολία. Επιπλέον, της αποκαλύπτει τον λόγο της αποστολής αυτής, που συνάδει με την επιστολή IV του υποκόμη προς την Merteuil, ο οποίος γράφει για την επιχείρηση, που πρόκειται να αναλάβει: «Η επιτυχημένη έκβασή της θα μου εξασφαλίσει ισότιμα τη δόξα κα την απόλαυση»[6]. Ο Sebastian/ Valmont του 20ού αιώνα αποκαλύπτει στην Kathryn: «Can you imagine what this would do for my reputation? Screwing the new headmaster’s daughter before school starts? She’ll be my greatest victory».

Η Kathryn θεωρεί ότι η αποστολή αυτή είναι αδύνατη και ως απάντηση ο Sebastian τής ζητά να βάλουν στοίχημα. Η Kathryn συμφωνεί και το στοίχημα λαμβάνει χώρα με όρους, που θέτει η ίδια, όπως η Merteuil στις Επικίνδυνες σχέσεις. Στην ταινία Cruel Intentions, οι όροι του στοιχήματος μετασχηματίζονται στην εξής στιχομυθία:

Kathryn: If I win then that hot car of yours is mine.

Sebastian: And if I win?

Kathryn: I’ll give you something you’ve been obsessing about ever since our parents got married.

Sebastian: Be more specific.

Kathryn: In English. I’ll fuck your brains out.

Sebastian: What makes you think I’d go for that bet. That’s a 1956 Jaguar Roadster.

Kathryn: Because I’m the only person you can’t have and it kills you.

Sebastian: No way.

Kathryn: Υou can put it anywhere.

Sebastian: You got yourself a bet baby.

Kathryn: Happy hunting Sebastian.

Ο παραπάνω διάλογος πραγματοποιείται στο δωμάτιο της Kathryn με τη χρήση της τεχνικής champ-contre-champ και κυρίαρχα κοντινά πλάνα, ενώ η Kathryn ξαπλώνει στο κρεβάτι σε μία προσπάθεια να κάνει την προσφορά της περισσότερο ελκυστική, όταν διαπιστώνει ότι ο Sebastian δυσκολεύεται να δεχτεί τους όρους της. Όταν καταφέρνει να αποσπάσει την πολυπόθητη θετική απάντηση, σηκώνεται και οι δύο νέοι δίνουν τα χέρια, ως ένδειξη ότι θα τιμήσουν το στοίχημα, που μόλις έθεσαν.

Δομικά, δεν υπάρχει διαφορά όσον αφορά το στοίχημα, με την έννοια της αφηγηματικής κύριας λειτουργίας. Ένα στοίχημα ωθεί τη δράση στις Επικίνδυνες

σχέσεις και διατηρείται ως τέτοιο και στα Ερωτικά παιχνίδια. Ωστόσο, η οπτικοποίηση προσφέρει ένα πλήθος κωδίκων που απουσιάζουν από το γραπτό κείμενο. Η σκηνογραφία, η μουσική, η υποκριτική, η mise-en-scène, το μοντάζ, κ.λπ. επικοινωνούν στον/η θεατή περισσότερες πληροφορίες που ενισχύουν τον διάλογο μεταξύ του πρωταγωνιστικού διδύμου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, η ωμή γλώσσα και η πλήρης απουσία ηθικής, από δύο νέους, οι οποίοι δεν έχουν καν ενηλικιωθεί. Εάν δεν γνωστοποιούνταν πληροφορίες σχετικά με τη φοίτησή τους στο λύκειο, δεν θα ήταν εύκολο ο/η θεατής να αντιληφθεί το νεαρό της ηλικίας τους μόνο από τα νεαρά τους πρόσωπα ή τον ρουχισμό τους. Πρέπει να σημειωθεί όμως, ότι, πράγματι το σύγχρονο λεξιλόγιο σημαντικής μερίδας εφήβων και νέων ατόμων βρίθει βωμολοχιών και σεξουαλικών υπονοουμένων. Θα ήταν, όμως, δυνατό να υποθέσουμε ότι, εάν ο Laclos έγραφε το μυθιστόρημα στις μέρες μας, θα χρησιμοποιούσε μέρος του νεανικού ιδιολέκτου, ώστε να προσεγγίσει το μεγαλύτερο δυνατό αναγνωστικό κοινό. Πρέπει να σημειωθεί, τέλος, ότι οι δύο νέοι πρωταγωνιστές προέρχονται από διαλυμένες οικογένειες, γεγονός που αποτελεί τραυματική εμπειρία και οδηγεί πολλούς εφήβους σε μία ταχύτατη ωρίμανση, με αρνητικές, συνήθως, συνέπειες, όπως μίμηση της συμπεριφοράς των ενηλίκων, σκληρότητα, αδιαφορία και τάση για έντονες διασκεδάσεις.

Συνεπώς, η Kathryn και ο Sebastian λόγω των διαζυγίων που έχουν βιώσει και της γονικής απουσίας που υπονοείται, σε συνδυασμό με την οικονομική ευρωστία τους και την έλλειψη ουσιαστικών αναγκών, έχουν καταλήξει να αναλώνονται σε “παιχνίδια” με τις ζωές των άλλων. Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι η ηλικία των πρωταγωνιστών είναι πιο κοντά στην πραγματική ηλικία των μυθιστορηματικών χαρακτήρων από ό,τι σε άλλες μεταφορές του έργου. Στις Επικίνδυνες σχέσεις του Laclos, η μαρκησία και ο υποκόμης διανύουν μόλις την τρίτη δεκαετία της ζωής τους και η Cécile είναι δεκαπέντε, σε αντίθεση, για παράδειγμα, με την ταινία Dangerous Liaisons (1989), όπου η Merteuil και ο Valmont υποδύονται άτομα μεταξύ τριάντα και σαράντα ετών. Με άλλα λόγια, παρά τις αλλαγές στον χρόνο και τον τόπο της δράσης, ο Kumble αποδεικνύεται περισσότερο συνεπής στο αρχικό κείμενο.

Η μόνη βασική διαφορά που βρίσκω στην οπτικοποίηση του στοιχήματος, αλλά και της ερμηνείας που δίνει ο Kumble στο γαλλικό μυθιστόρημα είναι η εμφανής σημασία που δίνεται στον υλισμό και την κατανάλωση/ απόκτηση αγαθών. Για παράδειγμα, στο μυθιστορηματικό στοίχημα, η Merteuil δεν ζητά τίποτα ως αντάλλαγμα, διότι της αρκεί η πιθανή ηθική ταπείνωση του αντιπάλου της. Αντιθέτως, η Kathryn ζητά από τον Sebastian το μεγάλης αξίας αυτοκίνητό του. Δεν αρκείται στον πιθανό υποβιβασμό του Sebastian στα μάτια της, συνέπεια μιας ενδεχόμενης αποτυχίας του, αλλά επιθυμεί και υλικά αγαθά ως αντάλλαγμα. Ωστόσο, το προφανές σχόλιο του σκηνοθέτη/ σεναριογράφου σχετικά με την επικράτηση της κατανάλωσης ως μοχλό ανάπτυξης και διατήρησης του καπιταλιστικού συστήματος τον 20ό αιώνα συνάδει απόλυτα με την παρακμή της γαλλικής κοινωνίας λίγα χρόνια πριν από την επανάσταση του 1789.

Ο Kumble πετυχαίνει να μεταφέρει στην κοινωνία του τέλους του 20ού αιώνα ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του τέλους του 18ου αιώνα. Υπό τη μάσκα της νεανικής ταινίας, είδος στο οποίο ανήκει το Cruel Intentions, κρύβεται η ανατομία της συμπεριφοράς των οικονομικά προνομιούχων νέων στη σύγχρονη Αμερική, οι οποίοι, έχοντας μεγαλώσει χωρίς γονική επίβλεψη και καθοδήγηση, αρέσκονται, κυρίως, στην απαρίθμηση των κατακτήσεών τους και στην απόλαυση των υλικών αγαθών. Το “φαίνεσθαι” της εν λόγω ταινίας είναι τελείως διαφορετικό από το “είναι”και αυτή η παρατήρηση την ανάγει σε ένα είδος ηθογραφικής σκιαγράφησης μιας συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης, καθώς προσεγγίζει τα βασικά θέματα του μυθιστορήματος με απόλυτη συνέπεια, τόσο ως προς το ίδιο το έργο, όσο και ως προς την αναγωγή του στα σημερινά κοινωνικά δεδομένα.

 

Η Μπέτυ Κακλαμανίδου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Κινηματογράφου του Α.Π.Θ.

 

 



[1] Σχετικά με την ιδιαίτερη πορεία των Επικίνδυνων σχέσεων, βλ. A. et Y. Delmas, A la recherche des Liaisons dangereuses. Paris: Mercure de France, 1964 και σχετικά με τη σημασία της επιστολής ως αφηγηματικό εργαλείο, βλ. T. Todorov, Littérature et signification. Paris: Larousse 1967.

[2] L. Hutcheon, A Theory of Adaptation. New York: Routledge 2006, 18.

[3] G. Wagner, The Novel and the Cinema. Rutherford, N.J.: Fairleigh Dickinson University Press 1975, 222.

[4] Πέρα από μία μεταφορά λογοτεχνικής πηγής, η ταινία μπορεί να αναγνωστεί από ποικίλες προοπτικές. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τη Sarah Neely, το Cruel Intentions ανήκει σε μία ομάδα teenpics της ίδιας περιόδου (μαζί με τίτλους όπως Clueless [1995] και Romeo + Juliet  [1996]), οι οποίες οικειοποιούνται εκ νέου και με αυτοπεποίθηση παραδειγματικά λογοτεχνικά κείμενα του παρελθόντος, σηματοδοτώντας ταυτόχρονα μία πολιτισμική “μανία” με την επιστροφή στο παρελθόν («Cool Intentions: The Literary Classic, the Teenpic and the “Chick Flick”», στο: D. Cartmell, I. Q. Hunter & I. Whelehan (επιμ.), Retrovisions: Reinventing the Past in Film and Fiction. London: Pluto Press 2001, 74-86, 74).

[5] C. de Laclos, Επικίνδυνες σχέσεις, μτφ. Α. Στάικος. Αθήνα: Άγρα 1991, 97.

[6] C. de Laclos, Επικίνδυνες σχέσεις, 56.