BLG – Minimalistic Theme Focused on Readability

EN

διλήμματα, ερωτήματα, μοιράσματα: στοιχήματα

Από μια άποψη, στοιχήματα βάζουμε όλοι καθημερινά: Ένα στοίχημα μπορεί να κρύβεται πίσω από κάθε ερώτημα που θέτουμε στον εαυτό μας ή τον άλλο, είτε είναι σημαντικό είτε όχι: Θα τα καταφέρω; Θα επιβιώσω; Θα μπορέσω να αγαπηθώ; Για μας “τρέχουν” πάντα τα ίδια στοιχήματα: αν θα μακροημερεύσει το ανθρώπινο, αν θα καταφέρουμε να επικοινωνήσουμε μέσα από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, με έναν τρόπο, όσο γίνεται, ανθρώπινο. Επειδή θεωρούμε αυτές τις προκλήσεις σημαντικές, τις “κάναμε θέμα” –με λίγα λόγια, η θεματική και αυτού του δεύτερου τεύχους αντλήθηκε από τις αγωνίες και τις περιπέτειες του ανθρώπινου.

Ένα στοίχημα μπορεί να έχει τα χαρακτηριστικά παιχνιδιού, αλλά και να μας βάλει σε μικρά ή μεγάλα διλήμματα –μπορεί να είναι ευχάριστο ή να πιέσει, να προσφέρει απόλαυση ή απογοήτευση. Για να μην μείνουμε στο άτομο, κάθε κοινωνία θέτει τα δικά της στοιχήματα και τα στοιχήματα της εποχής μας είναι αυτά που εκ των πραγμάτων μάς αφορούν όλους. Η τέχνη βάζει κι αυτή με τη σειρά της στοιχήματα –και αφού αντικείμενό μας είναι η σχέση της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου, αναφέρουμε καταρχάς το στοίχημα της διασκευής, της μεταφοράς, της μετάφρασης. Ακριβώς επειδή η λέξη «στοίχημα» γεννά ποικίλους συνειρμούς, μπορεί να παραπέμψει σε πολλά λογοτεχνικά/ κινηματογραφικά έργα της εγχώριας και της παγκόσμιας παραγωγής.

Υπάρχουν έργα που επιγράφονται «(Το) Στοίχημα» (όπως, π.χ., το γνωστό διήγημα του Α. Τσέχωφ), που χτίζονται πάνω σε ένα στοίχημα (όπως ο λογοτεχνικός και αργότερα κινηματογραφικός Man from the South του R. Dahl) ή που, απλούστερα, αφορούν, θίγουν, περιέχουν κάποιο ερώτημα που αποκτά τα χαρακτηριστικά στοιχήματος: Μπορείς να διασχίσεις το νερό με το κερί αναμμένο (Α. Ταρκόφσκι, Νοσταλγία [1983]); Τολμάς (Y. Samuell, Αγάπα με αν τολμάς [2003]); Δεν είναι απαραίτητο να πάει το μυαλό μας (αποκλειστικά) στα τυχερά παιχνίδια· ας πάει όμως και σ’ αυτά αν είναι να θυμηθούμε τον Παίκτη του Ντοστογιέφσκι, ο οποίος βάζει πολλών ειδών στοιχήματα στα γραπτά του. Στην τέχνη, όπως και στη ζωή, δεν είναι κάθε στοίχημα ζωτικής σημασίας. Κάποια αφορούν την ύπαρξη («Τι άδοξα που έχασα το στοίχημα ανάμεσα στο υπάρχω–δεν υπάρχω», έγραψε όμορφα ο Β. Λεοντάρης), άλλα είναι επουσιώδη (μια παρτίδα σκάκι ίσως) ή φαινομενικά μόνο ασήμαντα, όπως η γνωστή κινηματογραφική παρτίδα με τον Θάνατο (I. Bergman, Η έβδομη σφραγίδα [1957]).

Σε ό,τι αφορά το τεύχος μας, τα κείμενα που το απαρτίζουν δεν περιορίζονται στη νεοελληνική γραμματεία, αφορούν επίσης την αρχαία ελληνική, την ευρωπαϊκή και ευρύτερα την παγκόσμια λογοτεχνική-κινηματογραφική παραγωγή. Στις σελίδες του θα συναντήσετε τόσο τον Δρ. Φάουστους όσο και τον Δρ. Φρανκενστάιν, πολλούς σωσίες, βιβλία που μεταφέρθηκαν στην κινηματογραφική οθόνη, θα παρακολουθήσετε αναμενόμενα (πιθανώς) αλλά και αναπάντεχα στοιχήματα –ορισμένα από τα οποία μάλιστα είναι διπλά. Με ένα τέτοιο καταπιάνεται η Ελένη Πότσα, η οποία εξετάζει τα πολλά πρόσωπα ενός μύθου και μεταβαίνει από το «στοίχημα του Ντόριαν Γκρέι» στο «στοίχημα του Oscar Wilde», ενδιαφέρεται για χαρισμένες (πουλημένες) ψυχές, για το παιχνίδι της ζωής και τους κανόνες του. Πληθώρα προσώπων απασχολεί και τον Δημήτρη Μανούκα που γράφει για τους (μεταμοντέρνους) σωσίες και το χαμένο πρωτότυπο, μένοντας σε έργα των J. Baudrillard, A. Warhol, G. Egan και όχι μόνο. Η Μπέτυ Κακλαμανίδου αναλαμβάνει να διερευνήσει όψεις του στοιχήματος της διασκευής: Ξεκινά από τις Επικίνδυνες σχέσεις του C. de Laclos και καταλήγει (;) στα Ερωτικά παιχνίδια του R. Kumble. Οι κινηματογραφικές μεταφορές αποτελούν άξονα και για την Κωνσταντίνα Μαλιάτσου, η οποία βάζει επιπλέον το στοίχημα του τρόμου, ασχολούμενη με τον Φρανκενστάιν της M. Shelley. Τον δρόμο από τη λογοτεχνία στον κινηματογράφο διασχίζει και η Νίκη Μίγγα, το κείμενο της οποίας έχει όμως χρώμα ελληνικό: Εξετάζει την Κάθοδο των εννιά του Θ. Βαλτινού και την ομώνυμη ταινία του Χ. Σιοπαχά. Ο Μάριος Μώρος βάζει κι αυτός ένα διπλό στοίχημα: Καταπιάνεται με εκκλησιαστικούς τρόπους του Ν. Χριστιανόπουλου, παράλληλα όμως τον αφορά η ευρύτερη σχέση της Θεολογίας με τη Φιλολογία. Η εμπεριστατωμένη μελέτη της Μαρίας Αποστολίδου αφορά την τύχη ενός περιοδικού: Εξετάζει την πορεία Του Νέου Πνεύματος ως ένα (κερδισμένο άραγε ή χαμένο;) στοίχημα του εκδότη του, Β. Γαβριηλίδη. Στο κλείσιμο, η Δήμητρα Μήττα μάς γυρνάει πολύ πίσω στον χρόνο, στον Αισχύλο· παρόλα αυτά μοιάζει να την απασχολεί κάτι επίκαιρο, το στοίχημα του ξένου, θα λέγαμε –το θέμα της είναι η ικετεία, ευρύτερα: τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι πολιτικές πράξεις.

Το στοίχημα της αιωνιότητας, το στοίχημα του ίδιου και του διαφορετικού, του ξένου, του αναχωνευμένου και του διασκευασμένου, της ανθρώπινης ή μη σχέσης, της επιτυχίας, του τρόμου: Μια ποικιλία στοιχημάτων που μας μεταφέρουν σε διάφορους λογοτεχνικούς και κινηματογραφικούς τόπους και χρόνους. Γιατί λοιπόν το στοίχημα; Για να θυμηθούμε τις νίκες και τις ήττες μας, τις περιστασιακές μανίες μας, τις δοσοληψίες μας. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού οι παλμοί ανεβαίνουν. Σε όλους έχει συμβεί να είναι βέβαιοι για κάτι και να διαψεύδονται· σε πολλούς έχει συμβεί να διαπιστώσουν πως «Ο χαμένος τα παίρνει όλα».

Το τεύχος ανοίγει λογοτεχνικά, με μικρο-διηγήματα που μας εμπιστευτήκατε, και κλείνει με τη συμμετοχή των αναγνωστών μας, που προθυμοποιήθηκαν να μας εξηγήσουν τι είναι ανθρώπινο. Χρωστάμε ένα ακόμη ειλικρινές ευχαριστώ σε όλους, για τον διάλογο, τη συνεργασία, τη σχέση.