BLG – Minimalistic Theme Focused on Readability

EN

τι είναι ανθρώπινο; απαντούν: Μάρω Δούκα, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Δημήτρης Κονιδάρης, Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος, Γιάννης Λαζαράτος, Γιάννης Μήτσης, Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Παναγιώτης Ράμμης, Πλάτων Ριβέλλης, Δημήτρης Σακατζής, Διονύσης Σέρρας, Χρυσόστομος Σταμούλης

 

Ίσως ήταν λιγότερο οι ανάγκες του πρώτου τεύχους και περισσότερο μια δική μας ενδόμυχη ανάγκη που μας ώθησε να θέσουμε το ερώτημα «Τι είναι ανθρώπινο;» σε ανθρώπους (τι άλλο;) που σχετίζονται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τις τέχνες και τα γράμματα. Με χαρά μεγάλη φιλοξενούμε εδώ τις απαντήσεις τους, που εκτός από το τεύχος ανοίγουν και τον δρόμο μας, και φιλοδοξούμε να δώσουν αφορμές για διάλογο, για μονόλογο, ή (έστω;) για σκέψη. Τους ευχαριστούμε όλους, για μια ακόμα φορά, μες απ’ την καρδιά μας για την μεγάλη τιμή που μας έκαναν, για την προθυμία τους και την εμπιστοσύνη που μας έδειξαν. 

Πριν δώσουμε τον λόγο στους εκλεκτούς καλεσμένους μας, επιτρέψτε μας να παραθέσουμε εδώ αποσπάσματα από δυο, αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, κείμενα, εκλεκτών επίσης, ελλήνων λογοτεχνών, που θίγουν κατά τη γνώμη μας καίρια το “ζήτημα” που μας απασχολεί. Το πρώτο είναι του Αντώνη Σαμαράκη που δεν έπαψε ποτέ να ελπίζει. Το δεύτερο προέρχεται από τις σελίδες μιας γυναίκας που δεν παύει να σκαλίζει –και με αυτό εννοούμε: να ερευνά· ο λόγος είναι για τη Ρέα Γαλανάκη, στην οποία οφείλουμε και την ιδέα αυτής της, πολύ περιορισμένης αναγκαστικά, σταχυολόγησης.

«Στη λογοτεχνία έχουμε βέβαια να κάνουμε με τα αιώνια, τα παντοτινά, ανθρώπινα, πολύ ανθρώπινα, πράγματα και συναισθήματα: την αγάπη, τον έρωτα, τη φιλία, τις καθημερινές χαρές, τον ίδιο πάντα προαιώνιο θάνατο, αλλά την ίδια στιγμή, συγχρόνως, τη ζωή μας ολόκληρη τη διαπερνά το τραγικό ρίγος της Χιροσίμα και των ζοφερών προοπτικών που απειλούν θανάσιμα τον κόσμο μας»(1919-, Αθήνα: Καστανιώτης 42000, 129-130).

«[…] το παίξιμο του χρόνου σαν γοργή σκέψη, σαν αστραπή συγκίνησης, σαν θαύμα που αίρει και ξαναθέτει τα ανθρώπινα όρια, είναι απαραίτητο στοιχείο για τη δημιουργία ενός λογοτεχνικού “τόπου”. Τόπος και χρόνος, άλλωστε, δένονται πάντα σφιχτά με τα στοιχεία και με τα στοιχειά τους» («Ονόματα τόπων, ήχων, χρωμάτων», στο: Από τη ζωή στη λογοτεχνία. Αθήνα: Καστανιώτης 2011, 113-116: 113-114). 

Υπάρχουν ανθρώπινα πράγματα, υπάρχουν και ανθρώπινα όρια –τελικά όμως τι είναι ανθρώπινο; Ο λόγος σε εσάς. 

Σημείωση: Σε ό,τι αφορά την έκταση των απαντήσεων, θέσαμε εξαρχής ένα κάπως αφηρημένο όριο, στις περιπτώσεις όμως που αυτό ξεπεράστηκε τις διατηρήσαμε ως είχαν. Το θέμα είναι να έχει το ανθρώπινο σε όλους μας κάτι να πει. Και βέβαια: όσο περισσότερα μας λέει, τόσο το καλύτερο για όλους μας.

 

 


Εκκρεμές το ανθρώπινο

 

Ας ευχαριστήσουμε, καταρχάς, την ελληνική γλώσσα.

Εφόσον χάρη σ’ αυτήν μπορούμε να λέμε το α ν θ ρ ώ π ι ν ο.

Που τα περιέχει όλα και όλα τα εννοεί,

τα εξηγεί, τα αθωώνει, τα τοποθετεί,

όμοια και ανόμοια και αντίθετα στο διηνεκές.

Προσοχή, λοιπόν, και με δέος.

Διότι εδώ έχουμε να κάνουμε

με ένα αμφίσημο, αμφίθυμο, αμφίδρομο,

πανίσχυρο ουσιαστικοποιημένο επίθετο.

 

Ανθρώπινο να ελπίζουμε. Ανθρώπινο και να απελπιζόμαστε.

Ανθρώπινο να τα θέλουμε όλα για πάρτη μας.

Ανθρώπινο και να μοιραζόμαστε, να συμπονούμε, να νοιαζόμαστε.

Ανθρώπινο να έχουμε συναίσθηση. Ανθρώπινο και να είμαστε αναίσθητοι.

Ανθρώπινο  να υπηρετούμε το καλό μέσα μας. 

Ανθρώπινο και να χαϊδεύουμε την αλαζονεία, την απληστία, τη μεγαλομανία μας. 

Ανθρώπινο το πάθος, το λάθος, το κλάμα, το γέλιο.

Ανθρώπινο το ψέμα, το μίσος, η ζήλια, ο φθόνος.

 

Εκκρεμές, επομένως, το ανθρώπινο με ταλαντώσεις μεγάλες.

Από την ανιδιοτέλεια, τη γενναιοδωρία, το όνειρο και το όραμα

στην επιτακτική ανάγκη της ασφάλειας και στο τυφλό ένστικτο της αυτοσυντήρησης.

Είμαστε ή δεν είμαστε όλοι ζώα, ο καθείς με τον τρόπο του,

που αγρυπνούμε και δείχνουμε τα δόντια μας για τη φωλιά μας;

 

Και εδώ, από αυτό ακριβώς, κρινόμαστε:

Από το αν και κατά πόσο αντέχουμε,

με την επίγνωση του εκκρεμούς, ως οδοιπόροι ακροβάτες,

να περιορίζουμε μέσα μας, όσο γίνεται, τις ταλαντώσεις. 

Από το αν και κατά πόσο είμαστε σε θέση να υπερασπιζόμαστε

το θετικό πρόσημο του α ν θ ρ ώ π ι ν ο υ που μας αναλογεί και μας ορίζει.

Εκείνου του α ν θ ρ ώ π ι ν ο υ, εννοώ, που από τη σπηλιά περπάτησε

και πόνεσε και μάτωσε μαζί μας στους αιώνες,

όσο να ριζώσει, να ανθίσει και να καρπίσει ως ανθρωπισμός.

 

Που κινδυνεύει και πάλι τόσο πολύ στις ημέρες μας.

 Μάρω Δούκα, πεζογράφος

 

Αν και ο άνθρωπος είναι το μέτρο του γύρω κόσμου του, συχνά μοιάζει ο ίδιος να χάνει το προσωπικό μέτρο της καρδιάς του. Η πιο ευφυής αλλά και η πιο σκληρή ιδέα, η πιο αφελής αλλά και πιο γενναιόφρων στάση, η πιο μεγαλειώδης ηθικά αλλά και η πιο ποταπή πράξη μπορούν να εκπορευτούν απ’ την ανθρώπινη σκέψη και βούληση. Τι είναι ανθρώπινο; Ό,τι η ανθρώπινη φύση επιτρέπει, ό,τι η συνείδηση επιβάλλει, ό,τι ο μυστικός προσωπικός θεός υποδεικνύει στον καθένα μας. Η υπέρβαση της σκοτεινής πλευράς της σκέψης και της ψυχής μας είναι ίσως το πιο ανθρώπινο.

Ιουλίτα Ηλιοπούλου, ποιήτρια

 

Το επίθετο, που φέρει ως τίτλο το νέο περιοδικό, παραπέμπει προφανώς σε ό,τι ταιριάζει στον άνθρωπο, σε ό,τι επιβάλλεται από τον ανθρωπισμό, τον αλτρουϊσμό, τον ουμανισμό. Σ’ ένα δεύτερο επίπεδο, ορίζει, κατά την εκτίμησή μου, τις ανθρωπιστικές σπουδές, τον ανθρωπισμό υπό την έννοια της ανθρωπιστικής παιδείας, υπό την έννοια της θύραθεν (κλασικής) παιδείας και της επίδρασής της στον λόγο και στις τέχνες.

Δημήτρης Κονιδάρης, συγγραφέας

 

“Ανθρώπινο” είναι να στήνεις την κάμερα σε ορθή γωνία, στο ύψος των ματιών, με φακό νορμάλ και μέγεθος πλάνου κοντινό. Ως ίσος προς ίσο…

Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος, σκηνοθέτης

 

Το Ανθρώπινο; Ειδικότητα του είναι.

Οντολογική περιοχή της δημιουργικής φαντασίας και του νοήματος.

Ριζική δυνατότητα της αυτονομίας ή της ετερονομίας,

του «ανθρώπινου» ή του τερατώδους·

ήτοι: της αποδοχής ή της απώθησης της θνητότητάς του.

Γιάννης Λαζαράτος, Αν. Καθηγητής Αισθητικής Φιλοσοφίας & Διασημειωτικής Μετάφρασης, Ιόνιο Πανεπιστήμιο

 

Η διαφορά ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο μη ανθρώπινο, είναι πράγματι τόσο τεράστια όσο η απόσταση μεταξύ ανθρώπου και ζώου. Στέκομαι όρθιος, σκέφτομαι, εφευρίσκω, κατασκευάζω, δημιουργώ τέχνες, τεχνικές, γλώσσα, λογοτεχνώ. Ταξιδεύω στο διάστημα, ερευνώ το μικρόκοσμo, το μεγαλόκοσμο. Γνωρίζω ότι υπάρχω, γνωρίζω τη θνησιμότητα μου. Καλλιεργώ το νου, γνωρίζω ότι αισθάνομαι, ερωτεύομαι, μισώ, κάνω πολέμους, ειρήνη, αιχμαλωτίζω, εκμεταλλεύομαι, δημιουργώ το καλό και το κακό. Αντιλαμβάνομαι την καθαρότητα της σκέψης και της ψυχής, είμαι άπληστος, γίνομαι τέρας, γίνομαι υπεράνθρωπος. Επιλέγω, αυτοελέγχομαι, πιστεύω, εξελίσσομαι, αγγίζω τη θεϊκότητα, φωτίζομαι, είμαι ελεύθερος, είμαι ενέργεια, γίνομαι άνθρωπος.

Γιάννης Μήτσης, μουσικός

 

Ανθρώπινο για μένα σημαίνει ποιητική διάσταση των καθημερινών πραγμάτων. Ένας δυνατός καφές, μια αναπάντεχη συνάντηση, ένα δείπνο με φίλους. Να προσδίδουμε στις στιγμές μια γεύση αιωνιότητας. Να μπορούμε να χανόμαστε στο ορυχείο του χρόνου, για να ξαναβρούμε τον χαμένο λυρισμό των στιγμών.

Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, συγγραφέας

 

(Δίλημμα:) Οι άνθρωποι, δισυπόστατοι καλλιτέχνες, με το ένα χέρι μεγαλουργούν και με το άλλο καταστρέφουν. Πλασμένη η ιστορία τους από ηρωισμούς και προδοσία. Οι ψυχές τους σμιλεμένες με αμαρτία και αγιοσύνη. Βαπτίζονται στο φως και στο σκοτάδι. Λάτρεις της ζωής, εντολοδόχοι του θανάτου. Από τις στάχτες των πολέμων θεμελιώνουν τα έργα της ειρήνης. Πλάσματα με ελεύθερη βούληση, δέσμια της γλώσσας που τα κάνει κυρίαρχα.

Ο πλανήτης μας ταξιδεύει στον απέραντο ωκεανό του σύμπαντος. Κι εμείς πώς θα πορευτούμε; Με αγάπη ή μίσος; Με λυρισμό ή κυνικότητα; Οι πράξεις μας καθορίζουν το παρόν και το μέλλον. Ας επιλέξουμε λοιπόν…

Παναγιώτης Ράμμης, συγγραφέας

 

Ανθρώπινο για μένα είναι ό,τι προσιδιάζει και απαντάται μόνον στον άνθρωπο. Η αμφιβολία, η αναζήτηση του πνευματικού, ο υπαρξιακός φόβος, η αξία του μη χρήσιμου, η αγάπη (και δεν εννοώ την εξάρτηση ή την ερωτική έλξη), η αξία της μνήμης, ο άγραφος μέσα μας ηθικός νόμος, η αντίληψη της διάστασης του χρόνου, η πεποίθηση της ασημαντότητας μας αλλά και της μεγαλοσύνης μας, με λίγα λόγια όλα αυτά που μας προσφέρουν τις υψηλότερες απολαύσεις και τους χειρότερους φόβους.

Πλάτων Ριβέλλης, φωτογράφος

 

 Ανθρώπινο η εξαίρεση

                                     και ο κανόνας

Ανθρώπινο και ο χρόνος

Ανθρώπινο η απραξία

                                    και η πράξη

Ανθρώπινο και το όραμα

Ανθρώπινο η απιστία

                                 και η πίστη

Ανθρώπινο και ο λόγος

Ανθρώπινο το κακό

                               και το καλό

Ανθρώπινο και οι προθέσεις

Ανθρώπινο ο πόλεμος

                                    και η ειρήνη

                                                        Ανθρώπινο

Ανθρώπινο το λάθος

Δημήτρης Σακατζής, ηθοποιός, σκηνοθέτης

 

ανθρώπινο: ό,τι ηδύ-πικρο διακρίνει ή ορίζει το μόνο από τη «φύση» του έλλογο πλάσμα του κόσμου, το ταγμένο διαχρονικά –μεταξύ ένστικτου και γνώσης ή αδυναμίας και δύναμης– να σκέφτεται και να ενεργεί αρνητικά ή θετικά, παθητικά ή δημιουργικά, καθοδικά ή ανοδικά κ.ο.κ.

Διονύσης Σέρρας, φιλόλογος, ποιητής

 

Ανθρώπινο είναι το ρογμώδες. Εκείνη η λειτουργία της διάφανης και μαζί κτιστής πραγματικότητας που η συναίσθηση της οριακότητάς της, της επιτρέπει την εσχατολογική  νοηματοδότηση του εδώ και τώρα. Το ανθρώπινο είναι ευαίσθητο, αδύναμο και μαζί ρωμαλέο κατόρθωμα παραμονής στο κάλεσμα της φύσης, η οποία συγκροτείται από ζύμη ελευθερίας και ανοικτή διάθεση μόνιμης εκστατικής επέκτασης. Μιας επέκτασης η οποία είναι υπεύθυνη για την τελική και οπωσδήποτε δραματική μεταμόρφωση του απρόσωπου σε προσωπικό. Πραγματώνεται όταν ο άνθρωπος ζει την ανθρωπινότητά του μετά πάθους ποιητικού σχέσης. Ως εκ τούτου αποτελεί εξομολογητική παραδοχή όλων των συστατικών και άκρως δημιουργικών αδυναμιών, που επιτρέπουν την αποκάλυψη μιας μανικής ερωτικότητας, η οποία γνωρίζει πως η ύπαρξη σώζεται για την ανεπάρκειά της∙ εξάπαντος όχι το αντίθετο.

Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ.